Carska palata Šarkamen

Carska palata Šarkamen je kasnoantički rezidencijalni memorijalni kompleks, izgrađen na kraju 3. i početkom 4. veka, u vreme rimske vlasti poznate kao tetrarhija – vladavina četvorice. Lokacija palate nalazi se u istočnoj Srbiji, na desnoj obali Vrelske reke, u blizini sela Šarkamen, oko dvadeset kilometara od Negotina. Naziv arheološkog lokaliteta potiče od Vrelske reke koja izvire u pećini, udaljenoj oko kilometar od nekdašnje palate. Ceo arhitektonski kompleks obuhvata površinu od 25 hektara na veoma strmoj levoj obali reke Vrelo, pa je veliki deo terena morao biti nasut i nivelisan kako bi se stvorio prostor za izgradnju. Prvi pisani tragovi o ovom lokalitetu ostavio je austrougarski pisac Feliks Kanic 1889. godine, dok je 1947. godine arhitekta Đurđe Bošković skicirao kompletno nalazište.

Palatu je izgradio rimski car Maksimin Daja, koji je želeo da ostavi trajni trag u svom rodnom kraju. Poput Galerija koji je izgradio gamzigradsku Feliks Romulijanu, i Daja je počeo izgradnju palate u svom zavičaju koja je trebala da predstavlja njegovu veličinu.

Istoričari su smatrali da car Maksimin Daja nije uspeo da završi izgradnju palate zbog svoje rane smrti. Međutim, 1996. godine arheolozi, pod vođstvom akademika Dragoslava Srejovića, otkrili su na lokalitetu Vrelo Šarkamen ostatke carske palate, kao i grobnicu žene visokog statusa u kojoj je pronađen znatan broj carskog zlatnog nakita. Ogrlice, prstenje, pločice i zlatnici su u to vreme procenjeni na 1,3 miliona nemačkih maraka. Grobnica je pripadala visokom članu carske porodice, a sve ukazuje na to da je žena bila sestra imperatora Galerija ili majka Maksimina Daje. U Šarkamenu je otkrivena jedna od samo četiri carske palate koje se nalaze van Rima. Kao i danas, ova palata bila je udaljena od glavnih trgovačkih puteva i komunikacija.